Bạn có bao giờ quên tên một người vừa gặp, mất tập trung giữa cuộc họp, hay không thể nhớ nổi mình đã để chìa khóa ở đâu? Tin tốt là bạn không cô đơn – và quan trọng hơn, bạn có thể cải thiện trí nhớ. Theo các nghiên cứu khoa học hiện đại, khả biến thần kinh và trí nhớ có mối quan hệ mật thiết với nhau. Khả biến thần kinh là khả năng thay đổi và thích nghi của não bộ – cho phép nó tạo ra các kết nối thần kinh mới khi bạn học tập, trải nghiệm hoặc thay đổi thói quen. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế này hoạt động ra sao, và cách áp dụng để tăng cường trí nhớ, cải thiện sự tập trung một cách chủ động.

1. Khả biến thần kinh và trí nhớ là gì?

Khả biến thần kinh (neuroplasticity) là khái niệm chỉ khả năng não bộ có thể “tái cấu trúc” dựa trên trải nghiệm, học tập và thậm chí… thói quen suy nghĩ.  

Trí nhớ là quá trình ghi lại, lưu trữ và truy xuất thông tin. Khi một ký ức được hình thành, các nơ-ron trong não sẽ tạo ra liên kết mới – và chính quá trình này là biểu hiện rõ rệt nhất của khả biến thần kinh và trí nhớ đang vận hành.

Mỗi lần bạn luyện tập điều gì đó, từ học ngoại ngữ đến nhớ mặt người, bạn đang “rèn cơ bắp não” bằng cách thúc đẩy khả biến thần kinh.

2. Não bộ tạo trí nhớ như thế nào?

Mỗi trải nghiệm bạn có – dù là một mùi hương, một âm thanh hay một cuộc hội thoại – đều được ghi lại dưới dạng các tín hiệu điện hóa trong não. Các nơ-ron kết nối với nhau tại điểm tiếp xúc gọi là synapse, và khi những liên kết này được lặp đi lặp lại, chúng trở nên mạnh mẽ hơn.  

Quá trình này chính là biểu hiện sinh học của khả biến thần kinh và trí nhớ. Khi bạn học một từ mới hoặc ghi nhớ một công thức toán học, não bộ đang xây dựng “đường mòn” mới giữa các nơ-ron – và con đường này sẽ càng vững chắc nếu bạn thường xuyên sử dụng.

3. Những yếu tố làm suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung

Dù khả biến thần kinh và trí nhớ là một lợi thế bẩm sinh, nhưng chúng cũng có thể bị suy giảm nếu bạn:

– Căng thẳng mãn tính: gây tổn thương vùng hippocampus – trung tâm ghi nhớ của não.  

– Thiếu ngủ: ảnh hưởng đến quá trình củng cố trí nhớ dài hạn.  

– Chế độ ăn nghèo dinh dưỡng: làm giảm khả năng dẫn truyền thần kinh.  

– Sử dụng thiết bị số quá mức: khiến bạn dễ mất tập trung, ghi nhớ kém.  

May mắn là, mọi tác động tiêu cực này đều có thể cải thiện thông qua việc thúc đẩy khả biến thần kinh một cách chủ động.

5. Tăng cường trí nhớ bằng cách rèn luyện khả biến thần kinh

Để cải thiện khả biến thần kinh và trí nhớ, bạn cần giúp não bộ liên tục học hỏi và thử thách bản thân. Dưới đây là những cách hiệu quả:

Học kỹ năng mới  

Chơi nhạc cụ, học ngoại ngữ, vẽ tranh – bất kỳ điều gì bạn chưa từng làm trước đây – đều buộc não bộ phải hình thành kết nối mới.

Thiền định và chánh niệm  

Nhiều nghiên cứu cho thấy thiền có thể làm dày lên vùng não liên quan đến sự tập trung và trí nhớ. Trong cuốn sách Bạn là nhà giả dược, tiến sĩ Joe Dispenza cho rằng thiền không chỉ giúp làm dịu tâm trí, mà còn kích hoạt khả biến thần kinh ở cấp độ sâu – thay đổi cấu trúc và chức năng não bộ theo hướng tích cực.

Lặp lại có chủ đích  

Ghi chú bằng tay, tự giảng lại kiến thức, luyện trí nhớ qua flashcards là những cách “khắc sâu” liên kết thần kinh.

6. Vai trò của dinh dưỡng đối với khả biến thần kinh và trí nhớ

Bạn là những gì bạn ăn – và điều này càng đúng với não bộ.

Một số dưỡng chất giúp cải thiện khả biến thần kinh và trí nhớ bao gồm:

– Omega-3: có nhiều trong cá hồi, óc chó, hạt lanh.  

– Curcumin: chất chống oxy hóa mạnh mẽ trong nghệ.  

– Vitamin B6, B9, B12: hỗ trợ dẫn truyền thần kinh.  

– Chất chống oxy hóa: việt quất, trà xanh, ca cao đen…  

Tránh xa đường tinh luyện, thực phẩm siêu chế biến và chất béo trans cũng rất quan trọng để duy trì sự dẻo dai của não bộ.

7. Thói quen đơn giản giúp tăng trí nhớ và sự tập trung

Để hỗ trợ khả biến thần kinh và trí nhớ, bạn không cần phải sống như một nhà sư – chỉ cần duy trì vài thói quen nhỏ:

– Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm  

– Tập thể dục đều đặn (đi bộ, yoga, nhảy dây…)  

– Ghi nhật ký hoặc viết tay mỗi ngày  

– Dùng kỹ thuật Pomodoro: tập trung 25 phút, nghỉ 5 phút  

– Hạn chế đa nhiệm: làm một việc tại một thời điểm  

Những việc nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày có sức mạnh to lớn trong việc thay đổi não bộ của bạn – chính là khả biến thần kinh đang hoạt động.

8. Ứng dụng khả biến thần kinh trong học tập và công việc

Việc hiểu và vận dụng khả biến thần kinh và trí nhớ có thể thay đổi hoàn toàn hiệu quả học tập, công việc và sáng tạo:

– Ghi nhớ bài học tốt hơn, đặc biệt khi kết hợp hình ảnh và liên tưởng.  

– Tăng khả năng tập trung khi làm việc, nhờ áp dụng chiến lược não bộ.  

– Tự tin hơn khi thuyết trình hoặc phản biện, vì bạn nhớ rõ trọng tâm.  

Ngày nay, nhiều công cụ như Mindmap, ứng dụng ghi chú thông minh (Notion, Obsidian) hay app rèn luyện trí nhớ (Elevate, Peak) đều dựa trên nguyên tắc của khả biến thần kinh để phát huy tối đa tiềm năng não bộ.

—

Não bộ cũng cần được huấn luyện

Trí nhớ tốt không phải là món quà trời ban – đó là kết quả của luyện tập và hiểu đúng cách não hoạt động.  

Nhờ vào khả biến thần kinh và trí nhớ, bạn hoàn toàn có thể làm chủ tư duy, nâng cao hiệu suất, và cải thiện chất lượng cuộc sống.  

Hãy bắt đầu từ hôm nay: ngủ đủ, thiền đều, ăn uống lành mạnh, và quan trọng nhất – tin rằng não bộ bạn có thể thay đổi. Vì đúng như những gì Bạn là nhà giả dược đã nhấn mạnh: niềm tin và hành động nhất quán là hai chìa khóa tái lập trình bộ não.

Biên tập theo nội dung cuốn sách Bạn là nhà giả dược

Có thể bạn quan tâm

Bạn là nhà giả dược

Đặt ngay