Tại sao động lực không đáng tin? Giải thích dễ hiểu

Thứ Sáu, 28-11-2025 | 13:55 GTM+7

Khi bắt đầu một mục tiêu mới — tập gym, đọc sách, học ngoại ngữ, dậy sớm — hầu hết chúng ta đều dựa vào động lực. Cảm giác hứng khởi ban đầu khiến ta tin rằng mình “sẽ thay đổi cuộc đời từ hôm nay”. Nhưng chỉ sau 3–5 ngày, động lực giảm dần, rồi biến mất. Mỗi lần thất bại, ta lại tự trách, nghĩ rằng mình yếu kém hay thiếu kiên trì.

Sự thật không phải vậy.

Vấn đề nằm ở chỗ động lực vốn không đáng tin, và dựa vào nó để duy trì thói quen là một chiến lược thất bại ngay từ đầu.

Tại sao động lực không đáng tin?. H1

1. Động lực là gì và vì sao ai cũng nghĩ mình cần nó?

Động lực là trạng thái hào hứng, quyết tâm, cảm giác “mình làm được”. Nó xuất hiện khi bạn xem một video truyền cảm hứng, đọc câu chuyện thành công hay đơn giản là có tâm trạng tốt.

Động lực khiến bạn bắt đầu nhanh, nhưng nó không dự kiến được tương lai.

Nó là phản ứng cảm xúc.

Và chính vì là cảm xúc, động lực có đặc điểm chung: nó thay đổi liên tục.

2. Tại sao động lực không đáng tin? (4 lý do quan trọng)

1) Động lực biến động theo cảm xúc và môi trường

Ngày bạn ngủ đủ, có thời gian rảnh, thoải mái tinh thần → bạn có động lực.

Ngày bạn căng thẳng, bận rộn, thời tiết xấu → động lực biến mất hoàn toàn.

Không ai có thể dựa vào thứ “sáng cao – chiều thấp – tối bằng không”.

2) Động lực giảm dần theo thời gian

Hiệu ứng “trăng mật” luôn xảy ra: lúc mới bắt đầu ai cũng hào hứng, nhưng vài ngày sau cảm xúc giảm nhanh. Mọi thói quen đòi hỏi sự lặp lại, trong khi động lực thì không kéo dài đủ lâu để hỗ trợ.

3) Động lực không thắng nổi độ khó của hành vi

Một hành động càng khó → càng cần nhiều ý chí.

Não luôn chọn con đường ít tốn năng lượng nhất.

Thực tế:

tập gym 60 phút khó hơn 3 phút
đọc 30 trang khó hơn 1 trang
học 1 tiếng khó hơn 2 phút

Động lực không đủ để vượt qua rào cản này mỗi ngày.

4) Động lực dễ bị “phá” bởi đời sống thật

Một ngày bận rộn, một buổi họp bất ngờ, một tin nhắn kém vui… là đủ để bạn bỏ thói quen.

Rõ ràng, động lực không có tính ổn định — nên bạn không thể đặt tương lai của mình lên nó.

Động lực biến đổi theo cảm xúc

3. BJ Fogg: “Động lực chỉ là gia vị, không phải nền tảng.”

Theo mô hình hành vi của BJ Fogg (cha đẻ Tiny Habits), một hành vi xảy ra khi có ba yếu tố:

Motivation (Động lực) – Ability (Độ dễ) – Prompt (Tín hiệu).

Khi Ability cao (hành vi dễ), bạn không cần nhiều động lực.

Ngược lại, hành vi khó thì cần rất nhiều động lực — và đó là lý do người ta thất bại.

Bản chất hành vi con người rất đơn giản:

➡️ Hành vi dễ → làm được.

➡️ Hành vi khó → không làm.

Động lực chỉ là “chất xúc tác”, không phải nền tảng.

Tiny Habits – Độ dễ quan trọng hơn động lực

4. Khi nào động lực hữu ích và khi nào vô dụng?

Hữu ích khi:

Bắt đầu một dự án
Khởi động thay đổi
Quyết định bước chuyển mới
Tạo cảm hứng ban đầu

Không hữu ích khi:

Duy trì thói quen mỗi ngày
Làm việc dài hạn
Hành vi cần lặp lại
Đối mặt với độ khó hoặc sự mệt mỏi

Chính vì vậy, kỳ vọng “mình phải có động lực suốt đời” là kỳ vọng không thực tế.

Khi nào động lực hữu ích

5. Nếu không dựa vào động lực, vậy dựa vào điều gì?

1) Dựa vào hành vi nhỏ (Tiny Habits)

Hành vi nhỏ → ít kháng cự → dễ duy trì → hình thành thói quen tự nhiên.

2) Dựa vào điểm neo (Anchor)

Thói quen xảy ra tại thời điểm cụ thể, ví dụ:

Sau khi đánh răng → uống 1 ngụm nước
Sau khi ngồi vào bàn → đọc 1 trang

Khi có điểm neo, bạn không bao giờ quên.

3) Dựa vào cảm xúc tích cực (Celebration)

Cảm xúc mới là thứ dán thói quen vào hệ thần kinh.

Một nụ cười, cái gật đầu, hay tự khen “Tốt lắm!” tạo ra tín hiệu dopamine giúp não ghi nhớ hành vi.

4) Dựa vào độ dễ điều chỉnh

Nếu hành vi khó quá → giảm độ khó.

Không phải tăng động lực.

6. Ví dụ thực tế: Sống mà không cần đợi động lực

Không đợi có hứng mới tập thể dục
Không đợi rảnh mới đọc sách
Không đợi “ngày mai trời đẹp hơn” mới chạy bộ
Không đợi cuối tuần mới sắp xếp cuộc sống

Bạn làm được bởi vì: hành vi nhỏ, dễ thực hiện và gắn vào đúng thời điểm.

Động lực đẹp nhưng không bền

Động lực giúp bạn bắt đầu.

Thói quen nhỏ giúp bạn đi đến cuối cùng.

Hiểu tại sao động lực không đáng tin giúp bạn cho phép bản thân sống nhẹ nhàng hơn, ít tự trách hơn và bắt đầu từ những bước vừa sức. Khi hành vi đủ nhỏ, bạn không cần dựa vào cảm hứng — bạn chỉ cần làm.

Nếu bạn muốn thiết kế cuộc sống dựa vào hành vi nhỏ thay vì cảm hứng nhất thời, cuốn Tiny Habits của BJ Fogg sẽ giúp bạn hiểu sâu mô hình ABC (Anchor – Behavior – Celebration) và xây dựng thói quen vững chắc — kể cả khi không có động lực.

Happy Live Team

Có thể bạn quan tâm:

TINY HABITS: Thói quen tí hon Tiềm năng khổng lồ

ĐẶT SÁCH NGAY

Link bài viết:

Chia sẻ:

Các viết cùng chủ đề

Hành động tạo động lực: Vì sao làm trước mới có động lực?

Nhiều người tin rằng muốn làm được việc gì đó, trước hết họ cần có động lực. Khi không có động lực, họ cho rằng việc trì hoãn là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, quan sát thực tế cho thấy điều ngược lại: động lực thường xuất hiện sau khi hành động đã diễn ra, chứ không phải trước đó. Hiểu sai mối quan hệ này khiến nhiều người mắc kẹt trong vòng lặp chờ đợi cảm xúc phù hợp, trong khi hành động lại là yếu tố quyết định để tạo ra chuyển biến thực sự. Bài viết này phân tích vì sao hành động tạo động lực, và tại sao bắt đầu dù chưa sẵn sàng lại là chiến lược hiệu quả hơn về mặt tâm lý.

Cái bẫy của sự chuẩn bị quá mức: Vì sao không bắt đầu?

Chuẩn bị thường được xem là dấu hiệu của sự nghiêm túc và trách nhiệm. Vì vậy, rất khó để nhận ra rằng chính việc chuẩn bị quá nhiều lại đang cản trở hành động. Nhiều người đọc thêm, học thêm, lên kế hoạch chi tiết hơn, với niềm tin rằng khi đủ sẵn sàng, họ sẽ bắt đầu. Nhưng thời điểm đó hiếm khi đến. Thay vào đó, việc chuẩn bị kéo dài trở thành trạng thái quen thuộc, còn hành động thực sự thì liên tục bị dời lại. Đây chính là cái bẫy của sự chuẩn bị quá mức – một dạng trì hoãn tinh vi, hợp lý và khó nhận diện.

Sức mạnh của thói quen nhỏ và cách ứng dụng để thay đổi cuộc sống

Sức mạnh của thói quen nhỏ và cách áp dụng hiệu quả

Khi nói đến việc thay đổi bản thân, đa số mọi người thường nghĩ đến những mục tiêu lớn: tập gym 1 tiếng mỗi ngày, đọc 30–50 trang sách, dậy lúc 5 giờ sáng, chạy bộ 5km, học tiếng Anh 1 tiếng. Nhưng thực tế cho thấy những mục tiêu này, dù tốt, lại rất khó duy trì. Không phải vì bạn thiếu ý chí, mà vì não bộ con người vốn không thích thay đổi quá mạnh và quá nhanh. Chính vì vậy, hiểu sức mạnh của thói quen nhỏ trở thành chìa khóa cho mọi cuộc chuyển hóa bền vững. Thói quen nhỏ là những hành vi cực kỳ đơn giản — đến mức bạn có thể duy trì chúng ngay cả khi mệt mỏi, căng thẳng hay thiếu động lực. Và chính sự đơn giản này tạo ra khác biệt lớn theo thời gian. 1. Vì sao...

Sai lầm khi tạo thói quen mới bạn cần tránh

Trong hành trình thay đổi bản thân, rất nhiều người khởi đầu với sự nhiệt huyết nhưng nhanh chóng bỏ cuộc sau vài ngày. Những kế hoạch hoàn hảo, checklist đầy ắp hay mục tiêu lớn lao thường không đi được đường dài. Lý do không phải bạn “thiếu ý chí”, mà là bạn đang mắc những sai lầm khi tạo thói quen mới mà chính não bộ con người dễ rơi vào. Hiểu đúng cơ chế hình thành thói quen sẽ giúp bạn thiết kế những hành vi mới nhẹ nhàng, dễ duy trì và không bị gánh nặng tinh thần. 1. Vì sao nhiều người thất bại khi bắt đầu thói quen mới? Con người thường tin rằng thói quen mới được xây dựng bằng động lực mạnh mẽ, nhưng động lực là thứ dao động theo cảm xúc: hôm nay bạn hứng khởi, ngày mai bạn mệt...

Nguyên tắc thiết kế hành vi: bí mật của Tiny Habits

Có bao giờ bạn tự hỏi vì sao có những người thay đổi được dễ dàng – trong khi mình dù cố gắng, vẫn mãi quay lại quỹ đạo cũ? Tại sao ta có thể kiên trì với vài việc nhất định, nhưng lại nhanh chóng bỏ cuộc ở những điều khác, dù chúng quan trọng hơn? Theo tiến sĩ BJ Fogg, người sáng lập Stanford Behavior Design Lab và là tác giả cuốn Tiny Habits – Thói quen tí hon, tiềm năng khổng lồ, nguyên nhân không nằm ở ý chí, mà ở nguyên tắc thiết kế hành vi – cách ta tạo ra môi trường và điều kiện để hành vi mong muốn có thể xảy ra một cách tự nhiên.

Tiny Habits là gì? Thói quen nhỏ tạo thay đổi lớn

Bạn từng bắt đầu kế hoạch “thay đổi cuộc đời” – tập thể dục, ăn uống lành mạnh, dậy sớm đọc sách – nhưng chỉ vài ngày sau, mọi thứ lại trở về như cũ? Không phải vì bạn yếu ý chí. Mà bởi bạn đang cố gắng thay đổi quá lớn, quá nhanh, và không đúng cách. Nếu bạn từng nghe đến khái niệm Tiny Habits là gì, đó chính là phương pháp giúp bạn thay đổi dễ dàng và bền vững hơn – được sáng tạo bởi tiến sĩ BJ Fogg, nhà sáng lập Stanford Behavior Design Lab. Trong cuốn Tiny Habits – Thói quen tí hon, tiềm năng khổng lồ, BJ Fogg khẳng định: “Thay đổi không phải là vấn đề ý chí, mà là vấn đề hệ thống.” Phần dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ Tiny Habits là gì, nó hoạt động như thế nào...

Reset Não Bộ: 5 Cách Tái Lập Trình Tâm Trí

Reset não bộ là khái niệm ngày càng được quan tâm trong lĩnh vực phát triển bản thân và sức khỏe tinh thần. Trong nhịp sống hiện đại, não bộ dễ bị “quá tải” bởi căng thẳng, thông tin và thói quen cũ lặp đi lặp lại. Khi đó, reset não bộ giống như việc làm mới lại tâm trí, xóa bỏ vòng lặp tiêu cực để mở ra tư duy và năng lượng tích cực hơn. Trong bài viết này, bạn sẽ khám phá cơ chế khoa học phía sau reset não bộ, lợi ích thực sự của nó và 5 phương pháp hiệu quả để bắt đầu hành trình tái lập trình tâm trí.

Chi Nguyễn chia sẻ cách xây dựng thói quen với Tiny Habits của BJ Fogg

Bạn đã bao giờ tự trách bản thân vì không duy trì nổi một thói quen mới? Có thể là tập thể dục, học ngoại ngữ, đọc sách, hay đơn giản chỉ là ngủ sớm. Nhiều người nghĩ mình thiếu ý chí, thiếu kỷ luật, nhưng sự thật không hẳn vậy. Trong một video chia sẻ, Chi Nguyễn – tác giả blog The Present Writer, giảng viên và PGS.TS đang sống tại Mỹ – đã thẳng thắn nói: “Mình từng nghĩ rằng bản thân không có sự cố gắng, không có sự kỷ luật. Nhưng khoa học hành vi cho thấy, việc duy trì thói quen không hoàn toàn nằm ở ý chí, mà quan trọng là cách mình thiết lập nó ngay từ ban đầu.” Lời chia sẻ này chính là tinh thần mà BJ Fogg – giáo sư tại Đại học Stanford – đã viết trong cuốn Tiny...